Krediyi Erken Kapatmak Ne Zaman Mantıklı?

İkramiye geldi, kıdem tazminatı yattı ya da beklenmedik bir para eline ulaştı. İlk içgüdü: "Şu krediyi kapatayım, kurtulayım." Çoğu zaman doğru karar, ama her zaman değil. Krediyi erken kapatmanın matematiği, taksit tablosunun nasıl çalıştığını ve elinizdeki paranın başka nerede ne kazandıracağını bilmeyi gerektiriyor.

Ben kendi taşıt kredimde bu kararı verirken hesabı yaptım ve şaşırdım: vadenin son aylarında kalan krediyi kapatmak neredeyse hiç faiz kazandırmıyordu, çünkü o noktada taksitlerimin içi zaten anaparaydı. O günden sonra erken kapama sorusu gelen herkese aynı şeyi söylüyorum: önce taksit tablosunu aç, kalan faizi gör, sonra karar ver.

Önce anüitenin mantığını hatırlayın

Tüketici kredileri anüite ile çalışır: taksit sabittir, ama içindeki faiz-anapara dağılımı her ay değişir. İlk taksitlerde faiz payı yüksektir, son taksitlerde anapara payı. Bu yüzden krediyi ne zaman kapattığınız belirleyici.

Mantık şu: banka her ay, o ana kadar kalan anaparanın üzerinden faiz işletir. Vadenin başında kalan anapara büyük olduğu için faiz de büyüktür; taksitin büyük kısmı faize gider, küçük kısmı borcu eritir. Ay geçtikçe anapara azaldığı için faiz payı küçülür, anapara payı büyür. Taksitin sabit kalmasının sebebi de bu dengelemedir.

• İlk yıllarda kapatırsanız: Önünüzde ödeyecek çok faiz var demektir; kapatmak ciddi faiz tasarrufu sağlar.
• Son yıllarda kapatırsanız: Faizin büyük kısmını zaten ödemişsinizdir; geriye çoğunlukla anapara kalmıştır. Kapatmak fazla bir şey kazandırmaz.

Bu yüzden "kalan taksit sayım az, hemen kapatayım" sezgisi yanıltıcı olabilir. Kalan taksit sayısına değil, kalan taksitlerin içinde ne kadar faiz olduğuna bakmak gerekir. Bunu görmek için erken kapama hesaplama aracını kullanın; kapatma tarihinize göre ne kadar faizden kurtulacağınızı net verir.

Kalan borç ile kalan faiz aynı şey değil

İnsanların en çok karıştırdığı nokta bu. Bankadan "kalan borcunuz 150.000 TL" cevabını alınca, bu paranın hepsinin faizden kaçırdığınız tutar olduğunu sanıyorlar. Oysa kalan borcun büyük kısmı anaparadır; siz zaten o parayı borç olarak kullandınız ve geri ödüyorsunuz. Erken kapamada kazancınız, bundan sonra ödeyeceğiniz taksitlerin içindeki gelecekteki faizdir. Kapama tutarı (anapara + işlemiş faiz + varsa tazminat) ödenir, gelecekteki faiz silinir. Net kazanç işte o silinen gelecekteki faizdir.

Erken ödeme tazminatını hesaba katın

Banka, erken kapamada bir tazminat isteyebilir; ama bu sınırsız değil. BDDK düzenlemesi nettir:

• Kalan vade 36 aya kadarsa, kalan anaparanın en fazla %1'i.
• Kalan vade 36 aydan fazlaysa, kalan anaparanın en fazla %2'si.

Örnek: 200.000 TL kalan anaparanız var ve kalan vade 24 ay ise, banka en fazla 2.000 TL tazminat isteyebilir. Bu rakam, kapatmayla kazanacağınız faiz tasarrufundan küçükse erken kapama kârlıdır. Tazminatı toplam tasarruftan düşmeden karar vermeyin. İhtiyaç ve taşıt kredisinde kalan faiz üzerindeki KKDF (%15) ve BSMV (%15) yükünden de kurtulacağınızı unutmayın; bunların ne anlama geldiğini KKDF-BSMV nedir yazısında anlattım. Konut kredisinde bu iki vergi alınmadığı için orada hesap biraz farklı işler.

Tazminat üst sınırdır; her banka en fazlasını istemez. Bazı bankalar müşteriyi kaybetmemek için tazminattan vazgeçer veya pazarlığa açıktır. Kapama için şubeye gitmeden önce telefonla net kapama tutarını isteyin; bu tutarın içinde tazminatın olup olmadığını ayrıca sorun.

Asıl soru: o para başka yerde ne kazandırır?

Erken kapama kararının kalbi burada. Diyelim krediyi kapatınca yılda efektif olarak belli bir faizden kurtuluyorsunuz. Elinizdeki parayı krediyi kapatmak yerine mevduata, fona koysanız ne kazanırdınız?

Karşılaştırma şu: kredinin yıllık maliyet oranı ile paranın getirebileceği net getiri. Eğer kredinin maliyeti, paranın güvenle kazanabileceği getiriden yüksekse, krediyi kapatmak akıllıcadır; çünkü "garantili" bir kazanç elde edersiniz. Tersine, mevduatın net getirisi kredi maliyetinizden yüksekse, parayı değerlendirip krediyi ödemeye devam etmek matematiksel olarak daha kârlı olabilir.

Burada dikkat: mevduat getirisi stopaj sonrası net haliyle hesaplanmalı. Stopajın getiriyi nasıl törpülediğini vadeli mevduat: stopaj ve net getiri yazısında ele aldım. Kredi maliyetini ise vergiler dahil düşünmelisiniz; ihtiyaç kredisinde KKDF-BSMV faizi yaklaşık yüzde otuz büyüttüğü için kredinin "gerçek" maliyeti reklamda gördüğünüz orandan epey yüksektir. Yani çoğu durumda kredi maliyeti, mevduatın net getirisinden yüksek çıkar ve kapatmak öne geçer.

Sayısal kıyas: kapatmak mı, mevduat mı?

Aşağıdaki tablo, elinde 200.000 TL olan bir kişinin iki seçeneğini basitleştirilmiş yıllık rakamlarla karşılaştırıyor.

| Kalem | Krediyi kapat | Parayı mevduata koy | | --- | --- | --- | | Kredinin yıllık efektif maliyeti (vergi dahil) | ~%55 | — | | Mevduatın brüt yıllık getirisi | — | ~%45 | | Mevduat stopajı (kabaca) | — | getiriyi düşürür | | Mevduatın net getirisi | — | ~%38 | | 200.000 TL üzerinden yıllık net etki | ~110.000 TL faizden tasarruf | ~76.000 TL net kazanç |

Bu örnekte kredinin vergi dahil maliyeti mevduatın net getirisini açık ara geçtiği için kapatmak daha kârlı. Oranlar tersine döndüğünde (ucuz, vergiden muaf bir konut kredisi + yüksek faizli mevduat dönemi) hesap parayı değerlendirme yönüne kayabilir. Önemli olan kendi rakamlarınızla bu tabloyu doldurmak.

Kısmi kapama da bir seçenek

Tüm krediyi kapatacak paranız yoksa, ara ödeme (kısmi kapama) yapabilirsiniz. Eline geçen tutarın bir kısmını anaparadan düşürürsünüz; banka ya taksiti küçültür ya da vadeyi kısaltır.

İki seçenek arasındaki fark önemli:

• Taksiti küçültmek: Aylık nakit akışınızı rahatlatır ama vade aynı kaldığı için toplam faiz tasarrufu daha azdır. Bütçesi sıkışık olanlar için mantıklı.
• Vadeyi kısaltmak: Taksit aynı kalır, kredi daha erken biter; toplam faizi en çok bu azaltır. Mevcut taksiti rahat ödüyorsanız bunu seçin.

Vadeyi kısaltmayı seçmek, toplam faizi daha çok azaltır. Bütçeniz mevcut taksiti kaldırıyorsa, ara ödemede vade kısaltma yönünde tercih yapın. Ara ödemede de erken ödeme tazminatı sadece ödediğiniz kısma orantılı uygulanır, tüm krediye değil.

Hangi kredide kapatmak daha çok kazandırır?

Birden fazla krediniz varsa ve hepsini birden kapatacak paranız yoksa, hangisini önce kapatacağınız da bir karar. Genel kural: en yüksek maliyetli olanı önce kapat. Kredi kartı nakit avansı ve gecikmiş kart borçları neredeyse her zaman en pahalısıdır; ondan sonra ihtiyaç kredisi, en son konut kredisi gelir.

| Borç türü | Tipik maliyet sırası | Erken kapama önceliği | | --- | --- | --- | | Kredi kartı / nakit avans | En yüksek | 1. öncelik | | İhtiyaç kredisi (KKDF+BSMV'li) | Yüksek | 2. öncelik | | Taşıt kredisi | Orta-yüksek | 3. öncelik | | Konut kredisi (vergiden muaf) | En düşük | Son sıra |

Konut kredisi genelde en ucuz borcunuzdur ve vergiden muaftır; eldeki parayı onun yerine pahalı borçlara yönlendirmek matematiksel olarak neredeyse her zaman daha kârlıdır.

Psikolojik tarafı küçümsemeyin

Sayılar bazen erken kapamamayı söyler ama borçsuz olmanın huzuru her zaman tabloya sığmaz. Geliri belirsiz, işi riskli biri için borçtan kurtulmak, birkaç puanlık matematiksel kayba değer. Bu kişisel bir karar; sadece "rakam diyor ki" diye değil, uyku düzeninize göre de değerlendirin.

Bir de likidite tarafı var: elinizdeki tüm parayı krediye yatırıp acil durum fonunuzu sıfırlamak riskli. Kapama sonrası en az birkaç maaşlık tamponu kenarda tutun; aksi halde küçük bir aksilikte yeniden, üstelik daha pahalı kredi kartına muhtaç kalabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Kalan taksit sayısına bakıp karar vermek. Az taksit kalmış olması kapatmanın kârlı olduğu anlamına gelmez; o taksitlerin içi büyük ihtimalle anaparadır.
• Tazminatı hesaba katmamak. Kazanılan faiz tasarrufundan erken ödeme tazminatını düşmeden net kazancı göremezsiniz.
• Acil durum fonunu sıfırlamak. Tüm nakdi krediye yatırıp kenarda hiç para bırakmamak, ilk aksilikte sizi pahalı borca iter.
• Pahalı yerine ucuz krediyi kapatmak. Eldeki para önce kredi kartı ve ihtiyaç kredisi gibi yüksek maliyetli borçlara gitmeli; konut kredisi en sona.
• Vergileri unutmak. İhtiyaç ve taşıt kredisinde kapatınca kalan faizin KKDF-BSMV'sinden de kurtulursunuz; bu kazancı tasarrufa eklemeyi atlamayın.
• Kapama tutarını yazılı almadan şubeye gitmek. Net kapama tutarını önceden öğrenin; işlemiş faiz gün bazında değiştiği için tarih netleşmeli.

Sık sorulan sorular

Erken kapamada banka ne kadar tazminat alabilir?

BDDK düzenlemesine göre tazminat, kalan anaparanın kalan vadesi 36 aya kadarsa en fazla %1'i, 36 aydan fazlaysa en fazla %2'sidir. Bu bir üst sınırdır; banka daha azını isteyebilir veya hiç istemeyebilir. Kapamadan önce net kapama tutarını ve tazminatın bu tutara dahil olup olmadığını sorun.

Krediyi kapatınca ödediğim faizler geri gelir mi?

Geçmişte ödediğiniz faizler geri gelmez; onlar zaten kullandığınız paranın bedeliydi. Erken kapamadaki kazancınız, bundan sonra ödeyecekken ödemekten kurtulduğunuz gelecekteki faizdir. İhtiyaç ve taşıt kredisinde bu faizin üzerindeki KKDF-BSMV de silinir.

Tamamını kapatamıyorum, kısmi ödeme mantıklı mı?

Evet. Ara ödeme (kısmi kapama) ile anaparanızı bir miktar eritebilirsiniz. Bütçeniz mevcut taksiti rahat kaldırıyorsa "vadeyi kısalt" seçeneğini tercih edin; toplam faizi en çok bu azaltır. Nakit akışınız sıkışıksa "taksiti küçült" seçeneği aylık yükü hafifletir.

Paramı mevduatta tutmak mı, krediyi kapatmak mı daha kârlı?

Kredinizin vergiler dahil yıllık maliyetini, mevduatın stopaj sonrası net getirisiyle karşılaştırın. Kredi maliyeti daha yüksekse kapatmak garantili kazanç sağlar. İhtiyaç-taşıt kredilerinde KKDF-BSMV maliyeti şişirdiği için çoğu dönemde kapatmak öne geçer; ucuz ve vergiden muaf konut kredisinde ise hesap parayı değerlendirme yönüne kayabilir.

Çıkarım

Erken kapama kararını üç şeye bakarak verin: kalan taksitlerde ne kadar faiz var, erken ödeme tazminatı kaç TL, o para başka yerde net kaç kazandırır. Vadenin başındaysanız kapatmak çoğunlukla mantıklı; sonundaysanız çoğunlukla anlamsız. Önce erken kapama hesaplama aracında rakamı görün, birden fazla borcunuz varsa en pahalısından başlayın, sonra duygusal tarafı ekleyin.