Döviz mi, Mevduat mı?

Bir dönem her kur hareketinde aynı ikilemi yaşadım: param TL'de dururken dolar yükseliyordu ve "keşke dövize geçseydim" diyordum; dolara geçtiğimde kur yatay seyrediyordu ve TL faizi cebime düzenli para koyuyordu, bu sefer "keşke mevduatta kalsaydım" diyordum. İki tarafı da denedikten sonra anladım ki bu kararın özü, "dolar yükselir mi" tahmininden çok, kur kazancı ile faiz kazancı arasındaki yarış.

Döviz tutmak kur değişimine bahis oynamaktır; mevduat ise belirli bir faizi garanti almaktır. Hangisinin kazanacağı, dövizin ne kadar yükseldiğine karşı faizin ne kadar biriktiğine bağlı.

Döviz Nasıl Kazandırır, Nasıl Kaybettirir

Döviz tutarken kazancınız tek bir şeyden gelir: kurun yükselmesi. 100.000 TL'yi dolara çevirdiğimi varsayalım, kur 30 olsun; elimde kabaca 3.333 dolar olur. Bir yıl sonra kur 39'a çıkarsa, doların TL karşılığı 130.000 TL eder. Param TL cinsinden %30 büyümüş olur. Kur 33'te kalırsa kazancım çok daha az, kur düşerse zarardayım.

Dikkat edilecek nokta şu: döviz faiz vermez. Yastık altında ya da vadesiz hesapta tuttuğunuz dolar, bir yıl sonra yine aynı miktar dolardır; sadece TL karşılığı kura göre değişir. Yani döviz kazancınızın tamamı kurdan gelir, başka hiçbir yerden değil.

Bir de alış-satış makası var. Dövizi alırken bir fiyat (satış kuru), satarken daha düşük bir fiyat (alış kuru) görürsünüz; aradaki fark cebinizden çıkar. Sık alıp satarsanız bu makas getirinizi ciddi biçimde yer. Ben döviz tarafını "al ve uzun süre bekle" mantığıyla tutuyorum, çünkü her giriş çıkışta makas ödemek anlamsız.

Döviz Mevduatı (DTH) Faiz Verir mi

Döviz tevdiat hesabında (DTH) cüzi de olsa bir faiz alabilirsiniz, ama bu faiz TL mevduatının çok altındadır ve üstüne stopaj dilimi de genelde TL'den yüksek tutulur. Yani dövizde durup biraz faiz almak, TL faizini yakalamaya yetmez. Döviz tarafının asıl kazancı her zaman kurdan gelir; DTH faizini "küçük bir teselli" olarak görün, ana strateji olarak değil.

Mevduat Nasıl Kazandırır

TL mevduatın kazancı bellidir: faiz. 100.000 TL'yi yıllık net %40 faizle bir yıl bağlarsam, yıl sonunda yaklaşık 140.000 TL'm olur. Bu rakam kura, piyasaya, kimsenin tahminine bağlı değil; sözleşmede yazılı. Stopaj kesintisi düşüldükten sonraki net rakamı baştan bilirim.

Mevduatın gücü öngörülebilirlik. Zayıflığı ise kur sıçradığında geride kalma riski. Eğer o yıl dolar %50 yükseldiyse, benim %40 faizim kur kazancının altında kalır; mevduatta kaldığım için kaybetmiş olurum. Ama dolar yatay seyrettiyse, faiz beni açık ara öne geçirir.

Brüt ve net ayrımını atlamayın: pano brüt faizi yazar, cebe net girer. Bu ayrımı vadeli mevduat ve stopaj yazısında ayrıntılandırdım. Dövizle kıyaslarken her zaman net faizi kullanın; brütle kıyas yaparsanız mevduatı olduğundan güçlü gösterirsiniz.

İki tarafı somut görmek için hesap yaparken vadeli mevduat hesaplama ile TL faiz tarafının net çıktısını, döviz çevirici ile de elimdeki tutarın güncel kurda kaç dolara denk geldiğini buluyorum. İki sonucu yan yana koyunca karar duygusal olmaktan çıkıyor.

Kritik Kıyas: Faiz mi, Beklenen Kur Artışı mı

Karar aslında tek bir kıyasa iner: TL faizi, beklenen yıllık kur artışından yüksek mi? Net faizim %40 ise ve doların o yıl %40'tan az yükseleceğine inanıyorsam, mevduat mantıklı. Doların %40'tan fazla yükseleceğine inanıyorsam, döviz mantıklı.

Aşağıdaki tablo 100.000 TL için (kur 30'dan başlayıp) net %40 mevduat ile farklı kur senaryolarını yan yana koyuyor.

| Yıl sonu kur | Döviz tarafı (TL karşılığı) | Mevduat tarafı (net %40) | Kazanan | | --- | --- | --- | --- | | 30 (sabit) | ~100.000 TL | 140.000 TL | Mevduat | | 36 (+%20) | ~120.000 TL | 140.000 TL | Mevduat | | 42 (+%40) | ~140.000 TL | 140.000 TL | Berabere | | 48 (+%60) | ~160.000 TL | 140.000 TL | Döviz | | 27 (−%10) | ~90.000 TL | 140.000 TL | Mevduat (açık ara) |

Tablodaki kırılma noktası açık: kur, net faiz kadar (yani %40) yükselirse iki taraf başa baş gelir. Kur bundan az yükselirse mevduat, fazla yükselirse döviz kazanır. Yani aslında geleceği değil, "kur net faizden hızlı mı artar" sorusunu tahmin ediyorsunuz.

Sorun şu ki kurun ne yapacağını kimse garantiyle bilemez. Faiz bilinir, kur tahmin edilir. Bu asimetri benim için önemli: bir tarafta kesin bir sayı, diğer tarafta bir bahis var. Bu yüzden "dolar kesin patlar" gibi kesin cümlelere güvenip tüm parayı dövize yığmaktan kaçınıyorum; o cümleyi her kur döneminde duyuyorum ve her seferinde tutmuyor.

Kendi denememde bir yıl TL faizinde kaldım, dolar o yıl beklenenden az yükseldi ve faiz beni öne geçirdi. Ertesi yıl kur sert sıçradı, dövizde olmadığım için geri kaldım. Aynı strateji iki farklı sonuç verdi; çünkü değişen ben değil, kurun davranışıydı. Bu da bana tek tarafa tam yatırım yapmamayı öğretti.

Benim Uyguladığım Denge

Şimdi parayı tek bir sepete koymuyorum. Yakın vadede TL olarak harcayacağım kısmı TL mevduatta tutuyorum; çünkü o parayı zaten TL ödeyeceğim, kur riskine sokmanın anlamı yok. Uzun vadede saklamak istediğim, dövize ya da ithal mala bağlı harcamalarımı karşılayacak kısmı dövizde tutuyorum; çünkü kur yükselirse o harcamalarım da yükselecek, döviz beni doğal olarak hedge eder.

Yani harcamanızın para birimi, hangi araçta duracağınızı belirler. TL harcayacaksanız TL faizi almak; dövize bağlı bir hedefiniz (yurt dışı, ithal ürün) varsa döviz tutmak doğal eşleşmedir. Bu eşleştirme, "dolar yükselir mi" tahminine olan bağımlılığı azaltır.

Harcama-Para Birimi Eşleştirmesi

• Önümüzdeki ay kira, fatura, market (TL): TL mevduat. Kur riskine sokmak gereksiz.
• Yurt dışı seyahat, eğitim, ithal ürün (döviz): Döviz. Kur yükselirse hedefin maliyeti de yükselir; döviz doğal koruma.
• Belirsiz, uzun vadeli birikim: İkisine de pay; tek tahmine bağlı kalmamak için.
• Acil durum fonu: Çoğunlukla likit TL; bunu acil durum fonu yazısında anlattım.

Döviz, Altın ve Mevduat Arasındaki Fark

Döviz ile altın arasında da kafa karışıklığı olur; ikisi de TL erimesine karşı koruma sağlar ama farklı dinamikleri vardır. Altın hem dolar fiyatına hem kura, döviz sadece kura bağlıdır. Bu yüzden altın bazı dönemlerde dövizden bile sert hareket eder: dünya altını ve kur aynı anda yükselirse iki motor birden çalışır. İkisi arasındaki tercihi ayrıca düşünmek gerekir; altın tarafını altın hesaplama ile, mevduat tarafını faiz hesabıyla kıyaslayın. Altın ile mevduat dengesini ise mevduat mı altın mı yazısında tartışmıştım.

Sık yapılan hatalar

• "Dolar kesin patlar" cümlesine tüm parayı yığmak. Kur tahmindir; her dönem aynı cümle söylenir, her seferinde tutmaz.
• Brüt faizle kur artışını kıyaslamak. Mevduatın gerçek getirisi net faizdir; kıyas net üzerinden yapılmalı.
• Döviz mevduatı faizini ciddi kazanç sanmak. DTH faizi düşüktür ve stopajı yüksektir; ana kazanç hep kurdan gelir.
• Sık döviz alıp satmak. Her işlemde makas ödenir; sık giriş çıkış getiriyi eritir.
• TL harcayacağı parayı dövizde tutmak. Yakında TL ödeyeceğiniz parayı kur riskine sokmak gereksiz risktir.

Sık sorulan sorular

Dolar mı tutmalıyım, TL mevduat mı yapmalıyım?

Cevap, net TL faizinin beklenen yıllık kur artışını yenip yenmediğine bağlı. Net faiziniz kurun yükseleceğini düşündüğünüz orandan yüksekse mevduat; düşükse ve dövize bağlı bir harcamanız varsa döviz mantıklı. Kimse kuru garantiyle bilemediği için çoğu kişi parayı ikiye bölerek tek tahmine bağlı kalmamayı tercih eder.

Döviz mevduatı (DTH) TL mevduatı kadar kazandırır mı?

Hayır. DTH faizi TL mevduatının çok altındadır ve stopaj dilimi genelde daha yüksektir. Dövizin asıl kazancı kurdan gelir, faizden değil. DTH'yi "döviz tutarken biraz da faiz" olarak düşünün; TL faizine alternatif olarak değil.

Döviz makası getiriyi ne kadar etkiler?

Her alış-satışta makas tekrar ödenir. Makas %1-2 olsa bile yıl içinde birkaç kez giriş çıkış yaparsanız sırf makastan ciddi kayıp birikir. Bu yüzden döviz "al ve uzun süre bekle" mantığıyla en verimlidir; sık işlem yapan kişi kur kazansa bile makasla erir.

Hem döviz hem mevduat tutmak mantıklı mı?

Çoğu kişi için en dengeli yol budur. Yakın vadede TL harcayacağınız parayı TL mevduatta, dövize bağlı uzun vadeli hedeflerinizi karşılayacak parayı dövizde tutmak, kur tahmininize olan bağımlılığı azaltır. Harcamanızın para birimi, hangi aracın doğru olduğunu büyük ölçüde belirler.

Pratik Çıkarım

Döviz mi mevduat mı sorusunun cevabı, TL faizinin beklenen kur artışını yenip yenmediğinde gizli. Net faiziniz öngörülen kur artışından yüksekse mevduatta kalın; düşükse ve dövize bağlı harcamanız varsa dövize geçin. Tüm parayı tek tahmine yığmayın; harcamanızın para birimine göre dağıtın. Karar öncesi vadeli mevduat hesaplama ve döviz çevirici ile iki sonucu somut TL olarak görün, makası da unutmayın.